Antwerps receptenboek uit 1600 geeft  inkijk in geneeskunde van toen: van pestpillen tot middeltjes tegen borstkanker

In dit artikel:

Een handgeschreven medisch receptenboek uit circa 1600 van de Antwerpse geneesheer Abraham vander Veken bevat bijna 2.000 formules en biedt een zeldzaam inkijkje in de gezondheidszorg in Vlaanderen en de Nederlanden rond het begin van de zeventiende eeuw. Het manuscript staat volledig in het Vroegnieuwnederlands en behandelt aandoeningen van oogklachten en jicht tot fistels, pijnlijke pezen, hartklachten, borstkanker en de pest.

Opvallend is een recept tegen de pest waarbij kruiden zoals citroenkruid en saffraan tot fijn poeder werden verwerkt, in wijn tot pilletjes gevormd en in een vast schema ingenomen moesten worden als bescherming tegen “kwade lucht” of besmetting. Het boek illustreert ook gangbare praktijken van die tijd: gebrek aan kennis over micro-organismen leidde tot behandelingen als aderlatingen, braakmiddelen en laxeermiddelen; veel recepten zijn erop gericht braken of laxatie op te wekken, zoals medicus en veilingcommentator Henri Godts toelicht.

Over de auteur is weinig bekend; zijn naam verschijnt in Antwerpse archieven tussen 1584 en 1617 en hij voltooide het werk op hoge leeftijd (74). Via huwelijk was hij stiefgrootvader van de latere barokschilder Jacob Jordaens. Het manuskript wordt 24–26 juni geveild bij Arenberg Auctions, met een startprijs van 4.000–5.000 euro maar men verwacht een hogere eindopbrengst. Het handschrift is waardevol voor medisch‑historici, taalkundigen en verzamelaars als primair bronnenmateriaal uit de vroegmoderne medische praktijk.