Presentator Jeremy Clarkson heeft prostaatkanker, de meest voorkomende kanker bij mannen: wat is het en hoe herken je symptomen?

In dit artikel:

Britse tv‑presentator Jeremy Clarkson (66) maakte onlangs in de laatste afleveringen van Clarkson’s Farm bekend dat hij prostaatkanker heeft. Urologen verklaren in het artikel wat die ziekte precies is, hoe vaak ze voorkomt, welke klachten je kunt hebben, hoe opsporing werkt en welke behandelingskeuzes er zijn.

De prostaat is een kleine klier in het mannelijke voortplantingssysteem die rond de plasbuis ligt en bijdraagt aan zaadvocht. Bij prostaatkanker ontstaan kwaadaardige cellen in dat prostaatweefsel. In een vroeg stadium geeft zo’n tumor meestal weinig of geen klachten; pas bij doorgroei of uitzaaiingen kunnen pijnklachten en symptomen optreden.

Prostaatkanker is de meest voorkomende kanker bij mannen. In België werden in 2023 ruim 12.400 nieuwe gevallen geregistreerd, met een gemiddelde leeftijd rond de 70 jaar. Belangrijke risicofactoren zijn ouderdom, familiegeschiedenis en erfelijke mutaties (zoals in het BRCA‑gen), en mogelijk leefstijlfactoren zoals veel rood vlees eten.

Vroege prostaatkanker veroorzaakt doorgaans geen symptomen. Wanneer klachten optreden, gaan die vaak over plasklachten: een zwakke straal, frequenter moeten plassen of minder goed kunnen ophouden. Dergelijke verschijnselen zijn echter niet specifiek en kunnen ook door goedaardige prostaatvergroting (prostaathypertrofie) komen.

Opsporing is lastig omdat de ziekte vaak stil kan blijven. De bloedtest voor PSA (prostaat‑specifiek antigeen) wordt veel gebruikt: hogere PSA‑waarden kunnen wijzen op prostaatvergroting of op kanker, en huisartsen prikken die waarde soms jaarlijks. Screening heeft in het verleden veel discussie opgeleverd vanwege overdiagnose: ongeveer de helft van aangetroffen tumoren bleek behandelingen niet te behoeven en zouden de patiënt niet ziek hebben gemaakt. Dat kan onnodige medische ingrepen en psychische belasting veroorzaken.

Volgens specialisten zijn er intussen nauwkeuriger manieren om dat probleem te beperken. Risicostratificatie, inzet van MRI en gerichte diagnostiek maken het mogelijk om schadelijke tumoren beter te herkennen en tegelijk onnodige ingrepen te vermijden. Europese pilotprojecten, gefinancierd via Europese programma’s, testen geleidelijk invoeren van screening; op basis van die resultaten zullen Europese instanties besluiten over systematische screeningsaanpak.

Behandeling hangt sterk af van leeftijd, algemene gezondheid en vooral van de agressiviteit en het stadium van de tumor. Mogelijke opties zijn actief toezicht (watchful waiting of active surveillance), operatie of bestraling. Bij oudere patiënten met laaggradige tumoren wordt vaak gekozen voor opvolging zonder directe behandeling, omdat interventies soms meer schade dan voordeel geven. Chirurgie kan incontinentie en erectieproblemen veroorzaken; bestraling kan onder meer leiden tot vernauwing van de plasbuis en plasproblemen. Nieuwere benaderingen richten zich op preciezere inschatting van de tumortype zodat therapie op maat gegeven kan worden.

Urologen benadrukken het belang van goede voorlichting en een open gesprek, vaak begonnen door de huisarts: een verhoogde PSA‑waarde betekent niet automatisch kanker, en zelfs bij een diagnose is “geen behandeling” soms een verantwoorde keuze. Door scherpere diagnostiek en individuele risicobeoordeling nemen zowel de zekerheid als de rust voor veel mannen toe.