Waarom vermoordt iemand een kind? "Psychische problematiek speelt vrijwel in alle gevallen mee"

In dit artikel:

Recente assisenzaken, waaronder de veroordeling van Chris Van Haverbeke voor de moord op zijn twee dochters, hebben opnieuw de aandacht gevestigd op kindermoord. Volgens Marieke Liem, hoogleraar Veiligheid en Interventies aan de Universiteit Leiden, ontstaat zo’n misdrijf vrijwel nooit zonder voorafgaande problemen. In bijna alle dossiers is sprake van psychische problematiek, al betekent dat niet automatisch dat daders ontoerekeningsvatbaar zijn.

Liem onderscheidt vier belangrijke vormen. Kinderen kunnen omkomen door mishandeling of verwaarlozing, wanneer geweld, frustratie en overbelasting escaleren. Bij een tweede vorm denkt een ouder dat het kind beter af is als het sterft, bijvoorbeeld omdat de toekomst uitzichtloos lijkt. Een derde motief is wraak op een partner of ex-partner, het zogenoemde Medea-syndroom. Daarnaast kan een ouder met suïcideplannen het kind in een verstoorde redenering willen meenemen in de dood.

De achterliggende problemen variëren van ernstige psychiatrische aandoeningen en verslaving tot relatieconflicten, financiële zorgen en langdurige stress. Mannen en vrouwen zijn ongeveer even vaak betrokken, maar vaders vaker bij dodelijke mishandeling en geweld na een relatiebreuk, terwijl moeders relatief vaker betrokken zijn bij het doden van een pasgeborene. Omdat kindermoord zeer zeldzaam is, blijft elke zaak individueel.

Veel signalen blijven volgens Liem verborgen binnen gezinnen. Daarom moeten psychische problemen, huiselijk geweld en zware familiale spanningen sneller bespreekbaar worden. Familie, vrienden, collega’s en buren kunnen daarbij helpen. Expliciete dreigementen, ook dreigementen met zelfdoding, moeten altijd serieus worden genomen; er moet worden nagegaan of er concrete plannen zijn en welke rol de kinderen daarin spelen. Volledige preventie is onmogelijk, maar vroegtijdige herkenning kan mogelijk drama’s voorkomen. Voor hulp bij geweld of kindermishandeling is 1712 beschikbaar; bij suïcidale gedachten kunnen mensen terecht bij Zelfmoordlijn 1813.